Sin Suối Hồ từng là một trong những xã nghèo nhất tỉnh Lai Châu. Trước đây, do địa hình biệt lập với bên ngoài nên người dân luôn sống trong tình trạng “5 không”: Không nước sạch, không đường giao thông, không trạm y tế, không trường học, không có điện. Số hộ đủ ăn chỉ đếm trên đầu ngón tay do bà con chỉ làm lúa nương một vụ. Dù trồng thêm ngô nhưng vì làm theo kinh nghiệm nên năng suất thấp, không đủ ăn. Tuy nhiên, Sin Suối Hồ lại được thiên nhiên ban tặng tài nguyên du lịch vô giá, từ cảnh quan hùng vĩ đến bản sắc văn hóa đa dạng và khí hậu mát mẻ quanh năm. Theo tiếng bản địa, “Sin Suối Hồ” nghĩa là “suối có vàng”, vùng này có dòng thác đổ từ trên cao xuống tạo thành suối, uốn lượn quanh bản làng đẹp như cổ tích...
Một điều khác biệt khi đến Sin Suối Hồ, đó là các giá trị bản địa còn khá vẹn nguyên từ lễ hội truyền thống, phong tục tập quán, trang phục, ẩm thực, kiến trúc đến những hàng rào đá rêu uốn quanh lối nhỏ dẫn vào bản... Đây chính là nguồn tài nguyên vô giá, tạo tiền đề đưa Sin Suối Hồ trở thành “viên ngọc quý” của ngành du lịch Lai Châu suốt 10 năm qua. Và người tiên phong dẫn dắt bà con người Mông ở Sin Suối Hồ làm du lịch là vị trưởng bản Vàng A Chỉnh.
Trưởng bản Vàng A Chỉnh.
Kể về bản Sin Suối Hồ nhiều năm trước, ông Vàng A Chỉnh cho hay, ngày xưa nơi đây từng chìm trong khói thuốc phiện, nghèo đói, bệnh tật và mê tín, rồi nạn tảo hôn, trẻ con bỏ học, khó khăn đủ bề… Năm 2004, bộ đội Biên phòng Lai Châu xuống bản tuyên truyền, hướng dẫn bà con bỏ cây thuốc phiện, tu chí làm ăn, phát nương phát rẫy để ổn định sinh kế. Khi đó, Vàng A Chỉnh còn là công an viên trẻ đã quyết tâm tìm đến các già làng để thuyết phục và cùng với họ vận động bà con bỏ hẳn thuốc phiện. “Ngày trước, chúng tôi đâu nghĩ bản mình có thể làm du lịch. Bà con quen ruộng nương, nào có quen chuyện đón khách. Nhưng rồi từ khi con đường bê tông dẫn về bản mở ra nhờ chương trình hỗ trợ xây dựng nông thôn mới… cơ duyên cũng từ đó mà đến”, ông Chỉnh cho biết.
Bản Sin Suối Hồ bắt đầu làm du lịch từ khoảng năm 2012 khi những đoàn khách phượt đầu tiên lên thăm bản. Đến năm 2015, với tư cách là trưởng bản, ông đã dẫn một đoàn dân bản sang Sapa học hỏi cách làm du lịch và cũng chính ông sau này là người đầu tiên lắp đặt wi-fi tại nhà và nhờ cậu con trai đi học dưới huyện về lập tài khoản mạng xã hội, để giới thiệu mô hình homestay (du lịch cộng đồng) tới du khách gần xa. “Lúc đầu, gia đình mình chỉ trang trí lại nhà cửa để đón khách. Dần dần mình hướng dẫn bà con trong bản sửa nhà, dựng homestay, lập chợ, làm đường, sắp tới sẽ tiếp tục phục dựng lại nhà truyền thống và phát triển sản phẩm du lịch”, vị trưởng bản cho biết.
Ban đầu, bản có 6 hộ làm homestay. Cách làm du lịch ở đây cũng rất riêng. Những hộ không làm homestay thì tập trung chăn nuôi gia súc, trồng rau để cung cấp nguyên liệu sạch cho các gia đình đón khách. Vì thế, du khách yên tâm khi biết mọi thứ đều “tại vườn, tại nhà”, không nhập thực phẩm ngoài. Ai học nấu ăn thì tìm tòi thêm cách chế biến hợp khẩu vị khách. Ai mạnh giao tiếp thì đứng ra làm hướng dẫn viên, trò chuyện với du khách. Cả bản vừa làm vừa học, tích lũy kinh nghiệm từng ngày.
Một điều dễ thấy ở bản đó là dù trong nhà, ngoài sân vườn hay đường sá đều rất sạch sẽ, tuyệt đối không thấy rác hay chất thải của gia súc. Để làm được điều này, vị trưởng bản người Mông cho biết: “Qua các buổi họp dân, bản phân chia rõ ràng mỗi gia đình tự dọn dẹp, bảo vệ từng đoạn đường. Việc giữ gìn vệ sinh nhà cửa, đường ngõ cũng được đưa vào quy ước chung do bản lập ra. Đồng thời, bản thân tôi thường xuyên tuyên truyền để bà con hiểu rõ việc giữ gìn vệ sinh sẽ không có dịch bệnh, không có ốm đau. Chuồng trại nuôi trâu, bò, dê, lợn phải cách xa nơi ở và dọn dẹp thường xuyên để không ảnh hưởng đến môi trường du lịch”.
Từ chỗ làm du lịch tự phát, sau này người dân Sin Suối Hồ nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước để phát triển du lịch. Năm 2023, Nhà nước hỗ trợ 10 hộ (mỗi hộ 160 triệu đồng) để làm homestay và 10 hộ (mỗi hộ 50 triệu đồng) làm nhà vệ sinh phục vụ phát triển du lịch. Người dân được định hướng phát triển mô hình homestay để đón khách lưu trú; được khuyến khích mở rộng các dịch vụ đi kèm như: Ẩm thực dân tộc, quán cà phê, bán đồ lưu niệm; trưng bày sản phẩm nông sản đặc trưng của địa phương để bán cho du khách. Bà con trong bản cũng được chính quyền địa phương hỗ trợ đào tạo, tập huấn kỹ năng đón khách để làm du lịch chuyên nghiệp hơn. Cuộc sống của bà con Sin Suối Hồ giờ đã đủ ăn, đủ mặc...
Tại bản du lịch cộng đồng Sin Suối Hồ đang có 34 hộ làm dịch vụ du lịch với sức chứa trên 500 lượt khách mỗi đêm; 15 hộ kinh doanh ăn uống; 5 quán cà phê; 54 gian hàng tại Chợ truyền thống bán các mặt hàng thổ cẩm và sản vật địa phương. Số khách du lịch đến với Sin Suối Hồ cũng ngày càng tăng và nơi đây trở thành bản du lịch cộng đồng có doanh thu từ hoạt động du lịch cao nhất tỉnh Lai Châu. Theo báo cáo thống kê của UBND xã Sin Suối Hồ, tính riêng năm 2024 bản đã đón và phục vụ hơn 30.000 lượt khách tham quan; doanh thu từ hoạt động du lịch đạt hơn 3 tỷ đồng. Năm 2023, trong khuôn khổ Diễn đàn Du lịch Đông Nam Á - ATF, Sin Suối Hồ nhận giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN lần thứ 3 và năm 2024 Sin Suối Hồ được đề cử tham gia bình chọn là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”.
“Quan trọng nhất là người dân trong bản đã thay đổi tư duy - làm du lịch bền vững từ chính văn hóa của mình. Tôi vẫn nói với bà con, kinh tế thì bản mình không thể bằng phố được nên làm gì thì làm cũng phải giữ cho được bản sắc văn hóa thì mới giữ chân được du khách. Mỗi bộ trang phục, mỗi ngôi nhà, mỗi món ăn hay những trò chơi dân gian đều là sản phẩm du lịch. Thế nên việc gìn giữ bản sắc văn hóa của người Mông là rất quan trọng. Nếu giữ được văn hóa, khách không chỉ đến một lần, họ có thể sẽ quay lại và thực tế đã có nhiều đoàn khách quay lại nhiều lần. Khó khăn lớn nhất hiện nay đối với chúng tôi là đường vào bản rất hẹp, dốc, cua và sạt lở liên tục vào mùa mưa nên chúng tôi rất mong Đảng, Nhà nước quan tâm hỗ trợ đầu tư mở rộng đường vào bản”, trưởng bản Vàng A Chỉnh chia sẻ.
C.Giang
