Theo Bộ Tài chính, năm 2025, cả nước có gần 297,5 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 27,4% so với năm 2024; tổng vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế của khu vực kinh tế tư nhân ước đạt gần 6,4 triệu tỷ đồng, tăng 77,8%. Trong 4 tháng đầu năm 2026, cả nước đạt 77.817 doanh nghiệp thành lập mới với tổng vốn đăng ký hơn 730.000 tỷ đồng và gần 400.000 lao động, tăng lần lượt hơn 50,7% về số doanh nghiệp và gần 50% về vốn so với cùng kỳ năm 2025.
Cũng theo Bộ Tài chính, tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2025 của khu vực ngoài quốc doanh ước đạt 502.600 tỷ đồng, đạt 135,7% so với dự toán. Tổng thu NSNN từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh tăng hơn 36,3% so với năm 2024, đây là mức tăng trưởng cao nhất trong giai đoạn 2021 - 2025. Lũy kế từ đầu năm đến hết tháng 5, tổng thu NSNN của khu vực ngoài quốc doanh ước đạt 67,9% dự toán, tăng 43,6% so với cùng kỳ.
Theo TS Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, khu vực kinh tế tư nhân đã xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực sau một năm thực hiện Nghị quyết 68. Tốc độ tăng doanh nghiệp thành lập mới hiện cao hơn mức bình thường, vào khoảng 22%. Tuy nhiên, theo ông Nghĩa, mức tăng này vẫn chưa đủ để đạt mục tiêu 200.000 doanh nghiệp mới mỗi năm, nhất là khi số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn còn lớn. Ông Nghĩa lo ngại xu hướng suy giảm đầu tư tư nhân và dẫn số liệu, có giai đoạn đầu tư tư nhân chiếm tới khoảng 91% tổng đầu tư nền kinh tế, nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 67%. Ngoài ra, mặt bằng lãi suất cao đang ảnh hưởng trực tiếp tới tâm lý đầu tư của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nguyên nhân không chỉ đến từ lạm phát hay biến động quốc tế mà còn xuất phát từ các điểm nghẽn kỹ thuật trong vận hành nền kinh tế.
Cùng quan điểm, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam nhận định, thành tựu lớn nhất của Nghị quyết 68 là sự thay đổi mạnh mẽ về tư tưởng và định hướng chính sách với hàng loạt nghị quyết, văn bản pháp luật đã được ban hành nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, sự hứng khởi hiện chủ yếu tập trung ở nhóm doanh nghiệp lớn.
Ngược lại, khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh và kinh tế phi chính thức lại xuất hiện tâm lý lo âu với cách tiếp cận quản lý hiện nay dường như vẫn coi hộ kinh doanh là "đối tượng quản lý" thay vì đối tác trong quản trị quốc gia. Điều này dẫn tới phản ứng chia nhỏ quy mô kinh doanh nhằm né ngưỡng doanh thu hoặc nghĩa vụ thuế. Không chỉ vậy, nhiều hộ kinh doanh còn quay lại giao dịch tiền mặt thay vì chuyển khoản qua ngân hàng.
TS Lê Duy Bình cho rằng, xu hướng này có nguy cơ làm mở rộng trở lại khu vực kinh tế phi chính thức, đi ngược mục tiêu minh bạch hóa nền kinh tế.
Cũng nhận định Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân là một bước ngoặt quan trọng bởi cách tiếp cận toàn diện và mang tính hệ thống, tuy nhiên, theo TS Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, doanh nghiệp hiện không chỉ quan tâm đến chi phí kinh doanh mà còn đặc biệt chú trọng tới rủi ro và tính ổn định của chính sách. Vì vậy, điều doanh nghiệp cần không chỉ là "ít thủ tục hơn" mà là môi trường đủ ổn định để yên tâm đầu tư dài hạn và được bảo vệ tốt hơn về mặt pháp lý.
Chỉ ra nhiều thách thức mà khu vực kinh tế tư nhân đang phải đối mặt, ông Hiếu cho rằng, một trong những vấn đề lớn là môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt trong khi năng lực của phần lớn doanh nghiệp tư nhân vẫn còn hạn chế về quy mô, công nghệ và quản trị. Cùng với đó dù nhiều rào cản thể chế đã được tháo gỡ nhưng vẫn có nguy cơ xuất hiện các rào cản mới dưới hình thức khác nếu thiếu cơ chế giám sát hiệu quả. Vì vậy, quá trình thực thi Nghị quyết 68 không thể chỉ dựa vào nỗ lực của Nhà nước mà cần sự tham gia chủ động của doanh nghiệp và toàn xã hội. Theo đó, doanh nghiệp phải nâng cao năng lực nội tại, thích ứng với môi trường cạnh tranh mới và tận dụng cơ hội từ cải cách thể chế. "Đây là quá trình hai chiều, trong đó Nhà nước tạo lập môi trường, còn doanh nghiệp phải chủ động thích ứng và phát triển", ông Hiếu nhấn mạnh.
Thái An
