Học nghề không còn là phương án dự phòng
Em Nguyễn Công Đạt, học sinh lớp 12 trường PTTH ở Hoài Đức (Hà Nội) cho biết, đã quyết định đăng ký học chuyên ngành bảo trì hệ thống robot công nghiệp tại một trường cao đẳng, thay vì theo đuổi ngành quản trị kinh doanh ở bậc đại học như dự tính ban đầu. Theo Đạt, chương trình đào tạo cao đẳng nghề khoảng 2 năm, trong đó 70% thời gian dành cho thực hành. Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp đã đặt hàng nhân sự ngay khi sinh viên nhập học, giúp người học gần như không phải lo lắng về việc làm sau tốt nghiệp.
Không riêng Đạt, xu hướng lựa chọn ngành học dựa trên khả năng kiếm thu nhập và mức độ ít bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng phổ biến trong học sinh THPT.
Tại Thái Nguyên, em Lê Tuấn Anh đã quyết định theo học nghề khi thấy anh trai tốt nghiệp ngành cắt gọt kim loại và làm việc tại một doanh nghiệp FDI với mức thu nhập hơn 20 triệu đồng/tháng. Từ trải nghiệm thực tế này, Tuấn Anh lựa chọn ngành công nghệ kỹ thuật điện với kỳ vọng đón đầu xu hướng xe điện đang phát triển mạnh.
Theo các chuyên gia, sự dịch chuyển trong lựa chọn của học sinh và phụ huynh phản ánh thay đổi rõ nét về nhận thức. Ông Lê Quang Trung, nguyên Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) cho rằng, nhiều gia đình đã chứng kiến thực tế không ít cử nhân ra trường làm việc trái ngành, thu nhập thấp, trong khi lao động kỹ thuật tay nghề cao có thể đạt mức lương 15 - 20 triệu đồng/tháng ngay khi mới tốt nghiệp. Ở góc độ đào tạo, ông Trần Mạnh Thành, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Bách khoa Bách Việt TPHCM nhận định, hệ cao đẳng đang có nhiều lợi thế khi thị trường lao động ưu tiên kỹ năng thực hành. Thời gian đào tạo ngắn (2 - 3 năm), chi phí thấp và gắn với doanh nghiệp giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận việc làm. Thực tế cho thấy, ở các ngành như công nghệ ô tô, du lịch, điều dưỡng hay dịch vụ hàng không, sinh viên có thể làm việc ngay khi chưa tốt nghiệp. Nhiều doanh nghiệp còn hỗ trợ thực tập có lương từ 4 đến 9 triệu đồng/tháng, thậm chí hỗ trợ chỗ ở.
Không phải “đường tắt” cho sự dễ dàng
Ông Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng trường Cao đẳng nghề công nghệ cao Hà Nội cho biết, nhu cầu tuyển sinh các ngành kỹ thuật tăng mạnh trong những năm gần đây. Một số ngành như cắt gọt kim loại, bảo trì thiết bị cơ khí, thiết kế máy tính ghi nhận mức tăng trưởng tuyển sinh đáng kể. Các ngành cơ khí, điện - điện tử vẫn giữ vai trò nền tảng của sản xuất công nghiệp, với nhu cầu tuyển dụng lớn và ổn định. Nhiều doanh nghiệp, trong đó có các công ty FDI sẵn sàng ký kết hợp tác đào tạo, hỗ trợ chi phí và đảm bảo việc làm cho sinh viên. Bên cạnh đó, trong bối cảnh tinh giản biên chế và giảm nhu cầu tuyển dụng khu vực công, xu hướng chuyển sang học nghề để nhanh chóng có việc làm và thu nhập là điều dễ hiểu.
Dù xu hướng học nghề ngày càng rõ nét, các chuyên gia cũng cảnh báo đây không phải là con đường “dễ đi”. Bà Nguyễn Thị Ngọc Lan, Chủ tịch trường Trung cấp nghề Quang Trung (Hà Nội), nhấn mạnh, học nghề đòi hỏi tính kỷ luật cao, khả năng tự học và liên tục cập nhật kỹ năng. Trong bối cảnh mới, lao động kỹ thuật không chỉ cần tay nghề mà còn phải có ngoại ngữ và khả năng ứng dụng công nghệ, trong đó có AI. Bà Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội cho rằng, các ngành nghề “hot” trong giai đoạn tới sẽ gắn với kinh tế xanh và hạ tầng số. Những lĩnh vực như sửa chữa xe điện, nông nghiệp công nghệ cao, chăm sóc sức khỏe - sắc đẹp hay logistics thông minh được dự báo có nhu cầu nhân lực lớn và thu nhập hấp dẫn.
Thực tế tại doanh nghiệp cho thấy nhu cầu lao động kỹ thuật ngày càng lớn. Đại diện một doanh nghiệp cơ khí tại Hà Nội cho biết lao động được đào tạo nghề có thể tham gia sản xuất ngay mà không mất nhiều thời gian đào tạo lại.
Trước ngưỡng cửa cuộc đời, thay vì chạy theo số đông, người trẻ cần hiểu rõ bản thân và kiên trì với lựa chọn của mình. Bởi dù là đại học hay học nghề, khi đã chọn đúng hướng và nỗ lực theo đuổi, đó đều có thể trở thành con đường dẫn tới thành công.
Phương Anh
