Lãi suất tăng mạnh, giấc mơ an cư chùn bước
Từng lên kế hoạch mua căn hộ trị giá 3,8 tỷ đồng tại khu đông TPHCM, anh Trần Minh Khôi (làm việc trong lĩnh vực công nghệ) buộc phải tạm dừng quyết định sau khi nhận ra cái bẫy lãi suất thả nổi. Với khoản tích lũy gần 1,2 tỷ đồng, vợ chồng anh dự tính vay ngân hàng khoảng 2,6 tỷ đồng trong 20 - 25 năm. Ban đầu, gói vay ưu đãi 7 - 8%/năm giúp khoản trả góp hàng tháng chỉ khoảng 22 - 24 triệu đồng, mức mà gia đình anh cho rằng có thể xoay xở với thu nhập 55 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, sau khi tìm hiểu kỹ, lãi suất sau ưu đãi có thể tăng lên 13 - 14%/năm, đẩy số tiền trả hàng tháng lên 34 - 36 triệu đồng, tương đương hơn một nửa thu nhập. “Nếu xảy ra biến cố thu nhập, rủi ro tài chính là rất lớn”, anh Khôi nói.
Anh Đoàn Hải Đăng cũng buộc phải hoãn kế hoạch mua căn hộ 70m2 tại An Khánh, Hà Nội. Với khoản vay dự kiến 1,5 tỷ đồng, nếu theo mức lãi suất năm 2025 khoảng 7,5%/năm, mỗi tháng anh chỉ phải trả gần 16 triệu đồng. Nhưng đến tháng 3/2026, lãi suất tăng lên 12% khiến số tiền trả góp vượt 21 triệu đồng/tháng. “Thu nhập của hai vợ chồng chỉ hơn 30 triệu đồng, nếu trả ngân hàng hơn 21 triệu thì chi tiêu sinh hoạt gần như không còn dư”, anh Đăng cho biết.
Tương tự, chị Quỳnh Trang - chuyên viên truyền thông cũng phải gác lại kế hoạch mua căn hộ 2,5 tỷ đồng dù đã được gia đình hỗ trợ. Khoản vay 1 tỷ đồng từng có mức trả khoảng 10,7 triệu đồng/tháng với lãi suất 8%, nay tăng lên 14,2 triệu đồng khi lãi suất lên 12%. “Thu nhập không tăng nhưng lãi suất tăng tới 50% chỉ sau 1 năm, tôi đành tiếp tục thuê nhà và chờ đợi”, chị Trang ngậm ngùi.
Khảo sát thị trường đầu tháng 3 cho thấy, nhiều ngân hàng thương mại đã tăng lãi suất huy động kỳ hạn 6 - 12 tháng từ 0,3 - 1,6 điểm phần trăm. Điều này kéo theo lãi suất cho vay, đặc biệt là vay mua nhà tăng mạnh.
Hiện các ngân hàng lớn áp dụng lãi suất ưu đãi 7 - 9%/năm trong 6 - 12 tháng đầu. Tuy nhiên, sau giai đoạn này, lãi suất thả nổi phổ biến từ 10 - 12%/năm, thậm chí lên tới 13- 15% tùy điều kiện vay. So với cùng kỳ năm trước, mức tăng là đáng kể. Chẳng hạn, một số ngân hàng từng áp dụng lãi suất cố định chỉ 6 - 7%/năm trong 12 - 24 tháng, nay tăng lên gần 10% ngay từ giai đoạn ưu đãi. Như vậy, chỉ sau 1 năm, lãi suất đã tăng tới 50 - 60%.
Ở nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, lãi suất vay mua nhà cũng dao động từ 9 - 12% trong thời gian đầu, sau đó có thể tăng lên 11 - 15%/năm khi chuyển sang thả nổi. Đáng lưu ý, nhiều khoản vay hiện nay có thời gian ưu đãi và ân hạn gốc khoảng 18 - 24 tháng. Khi giai đoạn này kết thúc, người vay phải bắt đầu trả cả gốc lẫn lãi với mức lãi suất cao hơn, khiến nghĩa vụ tài chính hàng tháng tăng vọt.
Người mua nhà thận trọng
Theo Hội Môi giới bất động sản Việt Nam, rủi ro lớn nằm ở độ trễ của chu kỳ tín dụng. Những người vay từ giai đoạn 2023 - 2024 vẫn đang trong “vùng an toàn” nhờ lãi suất thấp ban đầu, nhưng áp lực sẽ bộc lộ rõ từ 2027 - 2028 khi đồng loạt hết ưu đãi. Áp lực chi phí vốn đang làm thay đổi rõ rệt hành vi của người mua nhà. Nhiều khách hàng kéo dài thời gian cân nhắc, thậm chí trì hoãn ký hợp đồng, chờ đợi mặt bằng lãi suất ổn định hơn. Một bộ phận khác chuyển hướng tìm kiếm nhà ở xa trung tâm, nơi giá thấp hơn khoảng 20 - 30%.
Các chuyên gia nhận định, lãi suất tăng không chỉ ảnh hưởng đến khả năng chi trả mà còn tác động mạnh đến tâm lý thị trường. Trong bối cảnh thu nhập phục hồi chậm và chi phí sinh hoạt gia tăng, việc chi thêm hàng chục triệu đồng mỗi tháng cho khoản vay mua nhà trở thành gánh nặng lớn. Chuyên gia tài chính - ngân hàng, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, người vay thường bị hấp dẫn bởi lãi suất ưu đãi ban đầu mà bỏ qua rủi ro lãi suất thả nổi. “Cần đặc biệt lưu ý biên độ điều chỉnh và kịch bản lãi suất tăng, thay vì chỉ nhìn vào mức 8 - 9% trong năm đầu”, ông cảnh báo.
Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh nhận định, khoảng cách giữa thu nhập và giá nhà tại các đô thị lớn hiện rất cao. Với thu nhập trung bình, một gia đình trẻ có thể phải mất hàng chục năm tích lũy mới đủ khả năng tiếp cận nhà ở. Vì vậy, khi sử dụng đòn bẩy tài chính, người mua cần dựa trên 3 yếu tố quan trọng, đó là lựa chọn sản phẩm phù hợp với khả năng tài chính, hợp tác với tổ chức tín dụng uy tín và xây dựng kế hoạch tài chính cá nhân rõ ràng. Việc vay “nóng” hay sử dụng các nguồn tín dụng không chính thức để mua nhà tiềm ẩn rủi ro rất cao. Thực tế cho thấy, không ít người vay đang rơi vào tình cảnh chưa trả được bao nhiêu gốc nhưng tiền lãi đã tăng gấp đôi khi hết thời gian ưu đãi. Trong bối cảnh thanh khoản thị trường giảm, việc bán lại tài sản để cắt lỗ cũng trở nên khó khăn hơn, kéo theo nguy cơ nợ xấu gia tăng.
Lãi suất tăng không chỉ là câu chuyện của hệ thống ngân hàng, mà là bài toán tài chính của hàng triệu gia đình. Khi chi phí vốn leo thang, giấc mơ an cư vốn đã khó càng trở nên mong manh hơn.
Phương Anh
