Năm 2025, XK rau quả của Việt Nam tăng trưởng ấn tượng với 8,56 tỷ USD, trong đó, các loại trái cây đóng góp doanh thu XK lớn lần lượt là: Sầu riêng, dừa, thanh long, xoài...
Không ồn ào như sầu riêng, không gắn với những “cơn sốt” ngắn hạn, dừa đi lên chậm rãi nhưng chắc, dựa nhiều vào xu thế thị trường hơn là may rủi mùa vụ. Ngoài dừa tươi, dừa khô, Việt Nam đã XK hơn 100 sản phẩm chế biến từ dừa, như dầu dừa, nước dừa đóng hộp, cơm dừa sấy… đến hàng chục quốc gia và vùng lãnh thổ. Như vậy, XK dừa và các sản phẩm từ dừa của Việt Nam đạt khoảng 1,15 tỷ USD, đưa Việt Nam vươn lên vị trí thứ 3 thế giới, chỉ sau Philippines và Indonesia.
Dừa là một trong 6 cây công nghiệp chủ lực theo đề án phát triển cây công nghiệp chủ lực đến năm 2030 và thị trường XK cũng ngày càng mở rộng. Cú hích lớn nhất vẫn đến từ việc mở cửa thị trường. Xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc từ năm 2024 đã thay đổi hoàn toàn vị thế trái dừa. Đây là thị trường tiêu thụ dừa lớn trên thế giới, khoảng 4 tỷ quả/năm, trong đó có khoảng 2,6 tỷ quả tươi, mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam. Điều đó cho thấy, chỉ cần chiếm tỷ lệ nhỏ, trái dừa Việt cũng đủ tạo mức tăng trưởng hai chữ số. Lợi thế đường bộ giáp biên giúp trái dừa Việt đi nhanh, tươi hơn, chi phí cạnh tranh hơn trong nhiều thời điểm so với dừa Thái Lan và các quốc gia khác.
Bên cạnh Trung Quốc, Mỹ là thị trường lớn tiêu thụ dừa do nhu cầu tăng mạnh từ các chuỗi bán lẻ và ngành đồ uống. XK dừa sang Mỹ chiếm gần 26% tổng kim ngạch XK dừa của Việt Nam. Ngoài ra, Tây Ban Nha cũng tăng cường nhập khẩu dừa Việt Nam thời gian qua.
Bên cạnh mở rộng thị trường, làn sóng tiêu dùng “xanh và lành” toàn cầu hiện trở thành cú huých thứ hai. Nước dừa được xem như “nước điện giải tự nhiên”, ít đường, giàu khoáng, phù hợp với lối sống lành mạnh hiện nay. Khi đồ uống có đường chịu áp lực từ thuế tiêu thụ đặc biệt thì nước dừa lại đi theo chiều ngược lại. Giá trị thương mại vì thế không chỉ nằm ở trái dừa mà nằm ở câu chuyện tiêu dùng xanh, sạch phía sau trái dừa.
Trong nhóm cây công nghiệp dài ngày, dừa có diện tích đứng thứ 4 chỉ sau cao su, cà phê và điều, tuy nhiên 10 năm về trước, dừa hoàn toàn không có vị trí trên bản đồ XK. Bằng sự nỗ lực tự thân, đến năm 2024, kim ngạch XK của ngành dừa đã xấp xỉ 1 tỷ USD. Đầu năm 2024, dừa vào nhóm phát triển cây công nghiệp chủ lực quốc gia. Sự chuyển mình này được thúc đẩy bởi sự phát triển của hơn hàng trăm cơ sở chế biến, trong đó 80 doanh nghiệp tập trung vào chế biến sâu, cùng với sự xuất hiện của các trang trại dừa quy mô lớn. Các sản phẩm đa dạng từ dừa như xơ dừa, lá dừa và giá thể nông nghiệp cũng mở ra tiềm năng lớn trong ngành chế biến và mỹ nghệ. Chưa kể sau khi hợp nhất, tỉnh Vĩnh Long có diện tích dừa chiếm hơn 50% diện tích dừa cả nước (gần 120.000ha với khoảng 22 triệu cây), trở thành cây chủ lực của tỉnh. Bình quân gần 270.000 hộ nông dân trồng dừa ở Vĩnh Long có thu nhập ổn định từ 100 - 150 triệu đồng/ha/năm.
Đặc biệt, với XK dừa tươi và dừa chế biến, sở dĩ có sự tăng tốc bởi việc ký kết Nghị định thư XK dừa tươi sang Trung Quốc đã tạo cú hích lớn cho mặt hàng này. Dừa đang được xem là “siêu thực phẩm toàn cầu”, với thị trường thế giới dự kiến tăng trưởng từ 3,5 (năm 2023) lên 8,2 tỷ USD (năm 2032).
Tuy nhiên, ngành dừa cũng đối mặt không ít thách thức từ tập quán sản xuất truyền thống, biến đổi khí hậu, sâu bệnh, biến độ của giá cả thị trường. Đà tăng ấn tượng nhưng vùng trồng và chuỗi giá trị trái dừa vẫn là phép thử lớn, nếu không sớm chuẩn hóa, lợi thế này khó đi đường dài.
Thanh Nhung
