Thách thức mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15 - 16%
Theo số liệu Hải quan, trong nửa đầu tháng 1, tổng trị giá hàng hoá XK của Việt Nam đạt 18,05 tỷ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ. Một số nhóm mặt hàng có giá trị XK tăng gồm: Máy vi tính, điện tử và linh kiện tăng 917 triệu USD, tương ứng tăng 27,7%; điện thoại các loại và linh kiện tăng 362 triệu USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng tăng 241 triệu USD, tương ứng tăng 12,7%...
Dù có khởi đầu tốt, song trước làn sóng tác động đến kinh tế từ xung đột ở Trung Đông, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, mục tiêu tăng trưởng XK 15 - 16% trong năm nay là bài toán rất thách thức.
Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cũng cho rằng, với những diễn biến khó lường trong thời gian qua, thương mại quốc tế được dự báo tiếp tục “rung lắc” và biến động mạnh.
Hiện một lượng lớn hàng điện tử, dệt may, da giày, nông thủy sản… XK sang châu Âu sử dụng dịch vụ trung chuyển qua các hãng hàng không Trung Đông phải bay vòng do đóng cửa không phận khiến kéo dài thời gian và làm giảm tải trọng khai thác, dẫn tới tăng chi phí. Tại Công ty cổ phần Nafoods Group - một trong những cánh chim đầu đàn trong XK nông sản của tỉnh Nghệ An đang phải đối mặt với tình trạng gián đoạn lộ trình. Các lô hàng XK sang UAE của DN đang phải tạm lưu tại cảng TPHCM để chờ thông báo mới từ hãng tàu. Việc chậm trễ này không chỉ gây áp lực lên chi phí lưu kho bãi mà còn ảnh hưởng đến kế hoạch cung ứng cho đối tác.
Tương tự với XK hồ tiêu, cà phê, hai ngành hàng nông sản chủ lực, căng thẳng Trung Đông làm gia tăng rủi ro logistics và chi phí vận tải, buộc doanh nghiệp XK cà phê, hồ tiêu phải tính toán lại chiến lược thị trường. Ông Lê Thanh Sơn, Giám đốc Khối kinh doanh hàng hóa, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) cho biết, mặc dù Trung Đông là một trong những thị trường quan trọng đối với hai mặt hàng XK của DN là cà phê và hồ tiêu, nhưng trước mắt DN đã tạm ngưng XK sang thị trường này và chờ đến khi tình hình chiến sự kết thúc, môi trường chính trị khu vực ổn định trở lại.
Theo ông Sơn, nhu cầu hồ tiêu tại thị trường Trung Đông khá ổn định, chất lượng yêu cầu đa dạng và mặt bằng giá tương đối tốt. Simexco xuất khẩu 2.519 tấn hồ tiêu sang Trung Đông, chiếm 17,5% tổng lượng XK của DN. Còn tổng lượng hồ tiêu Việt Nam xuất sang khu vực này vào khoảng 45.000 tấn/năm. Nếu thị trường này tạm thời gián đoạn, nhu cầu tiêu thụ sẽ giảm đáng kể, có thể khiến giá hồ tiêu chịu áp lực giảm trong ngắn hạn.
Một doanh nghiệp XK hồ tiêu và gia vị khác cho biết, các lô hàng dự kiến XK của họ sang Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) hiện phải tìm hướng đi khác do tình hình bất ổn tại khu vực. Theo DN này, khoảng 20% sản lượng hàng hóa được XK sang Trung Đông, vì vậy khi xung đột xảy ra, hoạt động XK lập tức bị ảnh hưởng.
Theo các nhà giao dịch quốc tế, căng thẳng tại Trung Đông đang làm chi phí vận chuyển cà phê từ Việt Nam sang châu Âu và khu vực Vùng Vịnh tăng mạnh, trong khi nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng ngày càng rõ rệt. Việt Nam hiện là quốc gia sản xuất cà phê robusta lớn nhất thế giới, do đó bất kỳ sự gián đoạn nào trong hoạt động XK cũng có thể ảnh hưởng tới thị trường toàn cầu. Một số nhà giao dịch cho biết, dù các tuyến vận tải biển từ Việt Nam sang châu Âu chưa bị gián đoạn hoàn toàn, nhưng cước vận chuyển đã tăng ít nhất gấp đôi so với trước đây.
Khai thác mạnh mẽ các thị trường gần và nội địa
Mặc dù chịu tác động từ những biến động địa chính trị, Trung Đông vẫn được đánh giá là thị trường đầy tiềm năng đối với nông sản và thực phẩm của Việt Nam. Theo số liệu của Cục Xuất nhập khẩu, năm 2025, kim ngạch XK nông, lâm, thủy sản sang Trung Đông đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tăng 22,1% so với năm 2024. Ba mặt hàng có kim ngạch lớn nhất là hạt điều, thủy sản và hồ tiêu, lần lượt chiếm 32%, 22% và 12% tổng kim ngạch.
Đại diện DN Simexco Daklak, ông Lê Thanh Sơn cho biết, trong ngắn hạn, DN sẽ tập trung đẩy nhanh việc đặt tàu đối với các hợp đồng XK sang những thị trường khác nhằm tránh rủi ro cước vận tải tiếp tục tăng. Song song, DN tăng cường tìm kiếm và mở rộng các thị trường thay thế, đặc biệt đối với mặt hàng hồ tiêu, sản phẩm chịu tác động trực tiếp từ việc gián đoạn thương mại với Trung Đông.
Để đạt mục tiêu tăng trưởng XK, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động đa dạng hóa thị trường XK, đặc biệt ưu tiên những thị trường gần và có mức độ ổn định cao. Ông Trần Chí Dũng, Tổng Thư ký Hiệp hội DN dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) nêu cụ thể như các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Ấn Độ và Đông Bắc Á được đánh giá là những thị trường đáng chú ý.
“Đây là các khu vực có khoảng cách địa lý gần, thời gian vận chuyển ngắn và chi phí logistics thấp hơn so với các thị trường xa như châu Âu hay Mỹ. Khi xảy ra biến động địa chính trị, việc tập trung vào các thị trường gần sẽ giúp DN giảm rủi ro đáng kể”, ông Dũng phân tích; đặc biệt khu vực ASEAN được xem là thị trường nội khối đầy tiềm năng. Nhờ các hiệp định thương mại trong khu vực, nhiều mặt hàng của Việt Nam có thể được hưởng ưu đãi thuế quan và thuận lợi trong lưu thông hàng hóa.
Bên cạnh ASEAN, Ấn Độ cũng đang nổi lên như một thị trường lớn với nhu cầu nhập khẩu nhiều mặt hàng mà Việt Nam có thế mạnh, từ nông sản, thực phẩm chế biến đến sản phẩm công nghiệp nhẹ. Ở khu vực Đông Bắc Á, các nền kinh tế như Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam, với mạng lưới logistics và chuỗi cung ứng đã hình thành tương đối ổn định. Ngoài ra, các chuyên gia cho rằng DN cần quan tâm lớn hơn đến khai thác thị trường nội địa. Với quy mô gần 100 triệu dân và tầng lớp trung lưu ngày càng gia tăng, thị trường trong nước đang trở thành động lực quan trọng giúp DN duy trì sản xuất trong những giai đoạn khó khăn của thương mại quốc tế.
Thành Công
